|
Podstawowe wiadomości na temat rozrodu
Suka
Uklad rozrodczy suki
Zrodlo: "Rozrod psow i odchow szczeniat" Anna Nalazek, HANA-PRESS 1999
Pies
Uklad rozrodczy psa: 1a-napletek, 2-pracie, 2-jadro, 3-moszna, 4-miednica, 5-odbyt,
6-prostnica (odbytnica), 7-prostata, 8-pecherz moczowy, 9-nasieniowod.
Zrodlo: "Rozrod psow i odchow szczeniat" Anna Nalazek, HANA-PRESS 1999
DOJRZALOSC PLCIOWA I HODOWLANA
O dojrzalosci plciowej mowimy w momencie, gdy zwierze jest zdolne do wytwarzania i uwalniania pelnowartosciowych gamet (plemnikow lub komorek jajowych). Wiek dojrzalosci plciowej jest uwarunkowany genetycznie, wiele jednak czynnikow moze go opozniac lub przyspieszac - psy dojrzewaja wczesniej w klimacie umiarkowanym czy goracym niz w klimacie bardziej surowym, zywienie wysokobialkowe na ogol przyspiesza dojrzalosc plciowa, a niedozywienie suki w czasie wzrostu i rozwoju opoznia pierwsza cieczke. Malamuty z reguly dojrzewaja w wieku 6 - 9 miesiecy, psy pozniej niz suki. Osiagniecie dojrzalosci plciowej nie jest jednak jednoznaczne z osiagnieciem dojrzalosci hodowlanej, ktora nastepuje duzo pozniej i jest zwiazana z odpowiednim rozwojem calego organizmu. Suczki mozna kryc dopiero wtedy, gdy rozwoj ich organizmu zapewnia warunki do zaplodnienia, prawidlowego przebiegu ciazy, porodu i laktacji, bez zahamowania rozwoju osobniczego suki.
TERMIN PIERWSZEGO KRYCIA
Pierwsze krycie powinno nastapic dopiero pod koniec lub po zakonczeniu wzrostu suki. Malamuty wprawdzie rosna na poczatku blyskawicznie, co wynika z warunkow srodowiskowych, w jakich stworzona te rase - szczenieta musialy dorosnac w ciagu krotkiego arktycznego lata na tyle, by byly w stanie przetrwac nadchodzaca ciezka zime - jednak ich pelny rozwoj trwa jeszcze dlugo po zakonczeniu pierwszego kilkumiesiecznego okresu intensywnego wzrostu. Szczenie 7-8 miesieczne ma juz czesto wymiary zblizone do osobnika doroslego, ale nadal sie rozwija. Przedwczesna ciaza jest olbrzymim obciazeniem dla rosnacego organizmu - zasoby przewidziane na wlasny rozwoj musza byc przeznaczone na ciaze i odchowanie szczeniat, niedojrzaly uklad kostno-stawowy jest bardzo obciazony noszeniem ciazy, wapno niezbedne do wlasnego rozwoju jest "odbierane" przez rosnace szczenieta. Pomimo dojrzalosci plciowej 6-miesiecznej suczki ciaza w tym wieku jest dla jej organizmu katastrofa. Podobnie, choc nie tak tragicznie, przedstawia sie sytuacja w przypadku suczki rocznej. Suczka odchowujaca miot w takim wieku nie jest w stanie sie normalnie rozwinac, bedzie watlejszej budowy, mniejsza, nieraz odwapniona, zdarza sie tez "siadanie" linii grzbietu.
Regulamin hodowlany Zwiazku Kynologiczego w Polsce dopuszcza krycie suk co najmniej 18-miesiecznych. Jest to ogolne zalecenie dotyczace wiekszosci ras, jednak w przypadku ras duzych - a do takich nalezy malamut - kryje sie dopiero suki 2-letnie. Z drugiej strony nie nalezy zwlekac z pierwszym kryciem, optymalny jest okres pomiedzy 2 a 3 rokiem zycia. Doswiadczenie pokazuje, ze suki kryte w poznym wieku (tj. powyżej 4-5 lat) rodza z reguly mniej liczne mioty i czesciej sie u nich zdarzaja komplikacje zwiazane z ciaza, porodem i odchowaniem szczeniat.
ODSTEPY CZASOWE POMIEDZY MIOTAMI
Regulamin Zwiazku Kynologicznego w Polsce dopuszcza krycie suki w przedziale wiekowym miedzy 18 miesiacem a 7 rokiem zycia raz w roku, a scislej mowiac raz w roku kalendarzowym. Przyjmuje sie, ze rok jest odstepem czasu pozwalajacym suce zregenerowac sie w pelni po ciazy i odchowaniu miotu. Oczywiscie w przypadku miotow licznych (okolo 8-12 szczeniat), problemow zdrowotnych suki itp. dobrze jest ten odstep czasowy wydluzyc do poltora czy dwoch lat, dajac suce odpoczac i pozwalajac na pelne zregenerowanie sil. W przypadku urodzenie sie w pierwszym miocie tylko jednego szczeniecia niektore zrodla zalecaja krycie suki przy nastepnej cieczce w celu zapewnienia rownomiernego rozwoju obu rogow macicy.
Wedlug Regulaminu mozliwe jest krycie jeden raz w roku kalendarzowym, oznacza to, ze jesli suka urodzi szczenieta np. w listopadzie, to mozna ja teoretycznie kryc ponownie w lutym. Jest to zgodne z przepisami Zwiazku, jednak powinno sie to robic tylko w naprawde wyjatkowych okolicznosciach. Trzeba miec caly czas na uwadze, ze sam fakt mozliwosci zajcia suki w ciaze nie oznacza, ze jej organizm jest do ciazy gotowy i dobrze go zniesie - podobnie u ludzi jest mozliwe, by kobieta rodzila dzieci jedno za drugim co 10 miesiecy, biologia to umozliwia, ale bynajmniej to matce ani dzieciom nie sluzy. Pies, podobnie jak czlowiek, jest istota spoleczna i jego rozrod jest kierowany nie tylko przez procesy biologiczne, ale takze kontrolowany procesami spolecznymi - w naturze suka, z roznych wzgledow, nie rodzilaby szczeniat co pol roku.
Zaklada sie, ze suka powinna odchowac okolo 4 srednio licznych mioty w zyciu, ze takie prowadzenie hodowli pozwoli nam nie eksploatowac jej nadmiernie. Zachowanie wlasciwych odstepow miedzy miotami ma wplyw zarowno na zdrowie i kondycje suki, jak i rodzonych przez nia szczeniat.
CIECZKA
Zewnetrznym objawem pierwszego dnia cieczki jest krwawy wyplyw z pochwy. Poczatek cieczki, istotny przy ustalaniu terminu krycia, bywa trudny do ustalenia, poniewaz zdarza sie, ze krwawienie jest w pierwszych dniach bardzo skape. Jesli planujemy krycie, mozemy przed terminem spodziewanej cieczki przecierac codziennie srom czysta wata - pozwoli to wykryc nawet niewielkie ilosci krwi. W pierszym okresie cieczki, przed ruja, wydzielina jest wyraznie czerwona, a suka chetnie bawi sie z psami, lecz nie daje sie pokryc - odpedza wspinajacego sie na nia psa. Ten okres przedrujowy trwa srednio okolo tygodnia, choc moze sie skrocic do 3 dni lub wydluzyc do dwoch tygodni. Potem przychodzi czas rui, wydzielina pochwowa zmienia kolor na jasny zoltawo-bialy i jej zapach zaczyna intensywie wabic psy. Wychwycenie pierwszego dnia, kiedy suka staje do krycia (rozstawione nogi, odchylony ogon, przyzwolenie na kopulacje) jest istotniejsze, niz ustalenie pierwszego dnia cieczki. Ruja trwa srednio okolo tygodnia (4 do 12 dni), po czym w ostatnim tygodniu cieczki suka znow jest nieplodna, odgania zainteresowane nia psy i ponownie pojawia sie podbarwiona krwia wydzielina. Cieczka przedluzajaca sie znacznie pond 3 tygodnie jest objawem zaburzen hormonalnych, ktore moga byc grozne w skutkach dla zdrowia suki, wymaga wiec konsultacji weterynaryjnej.
Pierwsza cieczka moze przebiegac w nietypowy sposob, moze byc krotsza, a suczka moze nie wykazywac checi do kopulacji. U suk ponad 6-letnich cykl jajnikowy moze ulegac zaburzeniom, odstepy miedzy cieczkami bywaja coraz krotsze, a cieczki wydluzaja sie do 4-6 tygodni. Moze to prowadzic do ropomacicza - choroby zagrazajacej nie tylko zdrowiu, ale przede wszystkim zyciu suki. W przypadku wystapienia powyzszych objawow najbezpieczniejsza dla zdrowia i zycia suki jest sterylizacja. Niektore zrodla zalecaja sterylizowanie wszystkich suk po okresie hodowlanym, poniewaz ropomacicze jest stosunkowo czesta przyczyna smierci starych suk. Nie warto czekac na jego wystapienie, poniewaz choroba bardzo obciaza starszy organizm i o wiele trudniej wtedy przeprowadzic operacje, kiedy organizm suki jest juz mniej silny z racji wieku, a jeszcze dodatkowo zatruty choroba. Dlatego warto w ramach zapobiegania tego typu problemom zdecydowac sie na sterylizacje wczesniej, kiedy juz nie mamy zamiaru dluzej rozmnazac suki, a jest ona jeszcze w dobrej formie i bez szwanku zniesie zabieg.
ZACHOWANIE PSA W CZASIE RUI
Wyszukanie suki zdolnej do kopulacji wiaze sie z wystapieniem popedu plciowego. Hormonami warunkujacymi zachowanie seksualne u samca sa androgeny, u suki zas estrogeny, prolaktyna i oksytocyna. Wydzielane przez meska gonade hormony uwrazliwiaja osrodki nerwowe samca na bodzce pochodzace z organizmu suki w czasie rui - zapach wydzielin drog rodnych suki, jej widok i glos. Potrzeba spotkania sie zwierzat chetnych do kopulacji i rola w tym feromonow jest szczegolnie silnie wyrazona u zwierzat wolno zyjacych, np. lisy i niedzwiedzie potrafia sie wyczuc z odleglosci kilkunastu kilometrow. Sposrod zwierzat udomowionych wlasciwosc ta jest najsilniej wyrazona wlasnie u psow. Z tego powodu zdarza sie, ze nasz malamut nie chce jesc, jest zaniepokojony i zalosnie wyje kiedy ruje maja suki w dalekim nawet sasiedztwie. Dla psow podatnych na tego typu bodzce, ktore silnie reaguja na ruje, nie do zniesienia moze sie stawac zycie w blokowiskach, gdzie jest mnostwo suk i niemal bez przerwy ktoras z nich ma cieczke, stajac sie zrodlem tesknoty i udreki nie mogacego sie do niej dostac malamuta. Czlowiekowi trudno jest zapanowac nad szalejacym z powodu cieczki psem, na niepokoj i wycie troche pomaga zwiekszenie psu codziennej dawki ruchu, jednak niestety nie u wszystkich psow to skutkuje, nie pomaga tez z reguly na utrate apetytu. Takie zachowanie psa jest jak najbardziej normalne i naturalne. W okresie godowym mozna u zwierzat zaobserwowac szczegolne zjawisko zwane dominanta plciowa. W wyniku silnego pobudzenia osrodka plciowego nastepuje hamowanie wiekszosci osrodkow w korze mozgowej. Zwierzeta dziko zyjace w czasie dominanty plciowej staja sie mniej plochliwe (mniej ostrozne), wykazuja mniejsza wrazliwosc na bol, nie pobieraja pokarmu. Zwlaszcza ta ostatnia wlasciwosc jest silnie wyrazona u psow.
Jesli mamy tego typu problem z psem, jedynym skutecznym rozwiazaniem jest albo zmiana miejsca zamieszkania, albo kastracja. Przy podejmowaniu decyzji o przeprowadzeniu lub zaniechaniu kastracji kierowac sie nalezy przede wszystkim dobrem psa - trzeba rozwazyc, co bedzie dla niego najlepszym rozwiazaniem, odrzucajac wlasne uprzedzenia, ktorych pies przeciez nie podziela. Warto zamiast opierac sie na przesadach i obiegowych opiniach poszukac wiarygodniejszych zrodel, fachowych publikacji, warto poszukac w sieci wlascicieli innych wykastrowanych psow (np. na liscie dyskusyjnej "Z Psem" jest wiele takich osob) i porozmawiac z nimi o wadach i zaletach tego zabiegu.
|
