Żywienie psa biegającego wyczynowo

  Kiedy zaczynamy trenowac z naszym malamutem, musi zostac zweryfikowana jego dotychczasowa dieta. Karma oparta na kukurydzy moze podrazniac uklad pokarmowy psa pracujacego. Najlepiej wypytaj maszerow o rodzaje karmy odpowiedniej dla twojego psa. Wielu maszerow uzupelnia suche karmy o mieso. Wysokobialkowa karma dobrej jakosci jest zazwyczaj wystarczajaca dla rekreacyjnego zaprzegu. Jezeli jednak twoje psy pracuja na tyle ciezko, ze wiecej niz dwukrotnie przekraczaja poziom swojej normalnej aktywnosci, powinienes dawac im dodatkowo mieso. Dobra karma dla psow o wysokim poziomie aktywnosci zawiera ok. 30% bialka i 20% tluszczow. Sprintowe i dlugodystansowe zaprzegi wymagaja uzupelnienia takiej diety, jednak trzeba bardzo uwazac, zeby uniknac zachwiania rownowagi fosforowo-wapniowej.

  Badania wykazuja, ze mokre jedzenie opuszcza zoladek po mniej niz 30 minutach, podczas gdy suchej karmie zabiera to nawet kilka godzin. Jest to istotna informacja gdy planujesz trening badz dluzsza piesza wycieczke z psem - im szybciej pokarm opusci zoladek, tym szybciej twoj pies bedzie gotow do biegania.
  Ryzyko odwonienia jest kolejna przyczyna, dla ktorej powinienes uzywac mokrego jedzenia. Odwodnienie jest jednym z najwiekszych problemow psow pracujacych w zaprzegach, wiec dostarczaj im wode przy kazdej okazji. Gorsza przyswajalnosc miesa jest niczym wobec ryzyka odwodnienia.

Żywienie wyczynowców

Na podstawie artykulu "Wymagania zywieniowe psow biegajacych wyczynowo" autorstwa prof. dr hab. Piotra Ostaszewskiego i lek. wet. Michala Janka, Katedra Fizjologii, Biochemii, Farmakologii i Toksykologii, Wydzial Medycyny Weterynaryjnej, SGGW, Warszawa (w: Magazyn Weterynaryjny vol. 10 nr 62'2001).
Dziekuje Darkowi Poborskiemu za udostepnienie tego tekstu!

  Chcac wygrywac w wyscigach maszer musi skupic sie na kilku glownych aspektach przygotowania psow, pierwszy z nich to oczywiscie wlasciwie prowadzony program treningowy, procz tego zapewnienie powysilkowej odnowy biologicznej, a takze odpowiednie zywienie psow, ktore powinno byc wspomagane podawaniem odpowiednich dodatkow do karmy. Przez odpowiednie zywienie psow rozumiemy takie ich karmienie, by jak najkorzystniej wplywalo ono na ich szybkosc, sile i wytrzymalosc, powinno tez minimalizowac ryzyko negatywnych nastepstw powodowanych przez skazona karme, odwodnienie, hipertermie, mioglobinurie i zaburzenia ortopedyczne.
  Metabolizm psa jest pod wieloma wzgledami wyjatkowy. W miare wzrostu masy ciala moze on metabolizowac wolne kwasy tluszczowe nawet do dwoch razy szybciej niz czlowiek. Miesnie psa sa wiec bardziej wyspecjalizowane w wykorzystywaniu tluszczu jako zrodla energii niz miesnie czlowieka.

Poglady na zywienie psow wyczynowych 

Brak wiarygodnych informacji na temat zywienia psow wyczynowych sklanial do opracowywania wlasnych sposobow zywienia. Wiekszosc wlascicieli takich psow uwaza surowe mieso wzbogacone w witaminy, warzywa i maslanke za otymalna diete gwarantujaca utrzymania zdrowia i swietnej kondycji psow wyczynowych. Mieso nie jest zbilansowanych pokarmem, poniewaz zawiera zbyt malo witamin i zwiazkow mineralnych. Zywienie psow duza iloscia miesa bez jednoczesnego podawania odpowiedniej ilosci wapnia moze prowadzic do nadczynnosci przytarczyc, oslabionej mineralizacji szkieletu i zwiekszosnego ryzyka zlaman kosci. Pekniecia kosci lap sa czesto spotykane u scigajacych sie greyhoundow. Brak wapnia moze byc uzupelniany podawaniem maczki kostnej lub prazonych skorup jaj w ilosci 1g na 50g miesa, ale nie wiecej, poniewaz nadmiar wapnia zwieksza ryzyko zapalen kosci i chrzastki u psow duzych ras w okresie wzrostu, a rownoczesny wysilek moze jeszcze ryzyko to potegowac.

Zakazenia przekazywane z pokarmem

  Zakazenia pokarmowe sa jednym z istotnych zagrozen zywienia psow surowym miesem (zarazki takie jak Salmonella sp., Schigella sp., Escherichia coli, Campylobacter sp., Listeria monocytogenes, Clostridium perfingens, Mycobacterium bovis, Staphylococcus sp. i inne - wiecej na temat bakterii w mesie na stronie o zywieniu malamutow). Mieso podawane greyhoundom czesto nie nadaje sie do spozycia przez ludzi i w 40% zawiera ono salmonelle, a toksyny E. coli pochodzace z niegotowanego miesa moga powodowac ostre zapalenie naczyn, martwice skory czy niewydolnosc nerek, ktora w przypadku zbyt poznego rozpoznania moze skonczyc sie smiercia. Gotowanie miesa eliminuje te niebezpieczenstwa, ale wiekszosc wlascicieli greyhoundow uwaza, ze tylko surowe mieso zachowuje w pelni wartosci odzywcze.
  Mieso moze zawierac takze pozostalosci po lekach podawanych bydlu przezd ubojem.

Bilans wodny organizmu, utrata ciepla i hipertermia

  W czasie wysilku wytwarza sie cieplo, poniewaz praca nie jest w pelni wydajna od strony energetycznej, po sprincie czy wytrzymalosciowym wysilku temperatura wzrasta zwykle o 2-3 stopnie (przy czym zawartosc bialka lub tluszczu w diecie nie ma wplywu na ten wzrost, natomiast jest on odwrotnie proporcjonalny do stopnia wytrenowania psa). U psow zaprzegowych w skrajnie niskich temperaturach nastepuje w spoczynku przyspieszenie tempa metabolizmu, umozliwiajace utrzymanie prawidlowej temperatury ciala. Najwiecej klopotow sprawia utrzymanie stalej niskiej temperatury ciala podczas ekstremalnego wysilku psow. Cieplo moze byc tracone przez promieniowanie, konwekcje i parowanie. Dlatego hipertermia staje sie powaznym problemem przy wysokiej temperaturze otoczenia i wilgotnosci. Powysilkowa hipertermia nie leczona prowadzi do zapasci, wstrzasu, krwotoku, rozleglej marwicy tkanek i smierci. Wysoka temperatura ciala podczas intensywnego treningu istotnie przyspiesza wyczerpanie organizmu, poniewaz wzmaga zuzycie glikogenu miesniowego i wysokoenergetycznych wiazan fosforanowych oraz podnosi poziom mleczanu. Kapiele w chlodnej wodzie bezposrednio po wyscigu i szybki dostep do plynow moga czasem pomoc, ale w trudniejszych przypadkach nieodzowne staja sie wlewy dozylne schlodzonych roztworow glukozy i NaCl.

  Poniewaz odwodnienie przyczynia sie do hipertermii, wazne jest podawaniem plynow przed wyscigiem (greyhoundom czesto sie jej nie podaje, by pies byl lzejszy). U psow zaprzegowych obrot wody wzrasta dramatycznie z 1 litra dziennie przed zawodami do 5 litrow na dobe w trakcie 490-kilometrowego biegu. Wysilek ogranicza istotnie ilosc plynow opuszczajacych zoladek psa - u ludzi jest to istotny czynnik obnizajacy skutecznosc doustnego nawadniania, niestety na psach nie przeprowadzono takich badan. Wiadomo jedynie, ze u ludzi najlepsze do doustnego nawodnienia sa roztwory zawierajace 50-100 gramow glukozy i 20-30 mmol Na w litrze, schlodzone do temperatury 6-12 st.C i podawane w malych objetosciach co 10-15 minut.

Zapotrzebowanie na enegie

  Zapotrzebowanie bytowe na energie u psow jest uzaleznione od masy ciala w kilogramach (W), wieku, rasy, stopnia wytrenowania i temperatury otoczenia. U psow zaprzegowych jest ono zblizone do pozostalych psow w wieku 2-5 lat trzymanych w warunkach komfortu cieplnego, wynosi ono srednio 500-550 kJ/dzien x W^0,75. Zapotrzebowanie na energie moze jednak wzrosnac u psow zaprzegowych w szczegolnie niskich temperaturach i przy silnym wietrze. Jesli temperatura zewnetrzna obniza sie do -20 st.C a dodatkowo zwierzeta narazone sa na podmuchy zimnego wiatru, potrzebuja ok. 900 kJ/dzien x W^0,75.
  U ras u krotkim wlosie (np. labrador, beagle) temperatura, ponizej ktorej wzrasta tempo przemiany materii wynosi 20 st.C, podczas gdy u psow zaprzegowych z gruba okrywa wlosowa temperatura krytyczna jest duzo nizsza i wynosi 0-20 st.C.
  Energia potrzebna do przemieszczania sie zalezy w wiekszym stopniu od pokonywanego dystansu niz od szybkosci. U greyhoundow scigajacych sie dwa razy w tygodniu na dystansie 500m wystarczy okolo 600 kJ/dzien x W^0,75, jest to nieznacznie wiecej niz u innych ras. Podobne doswiadczenia przeprowadzone na psach zaprzegowych wykazaly, ze spozycie karmy przez kazde zwierze odpowiadalo dziennemu przyjeciu 4200 kJ/dzien x W^0,75 w czasie 3-dniowych zawodow, w ktorych psy pokonywaly trase z szybkoscia 7 km/h przy temperaturze zewnetrznej od -10 do -35 st.C.

Zapotrzebowanie na podstawowe skladniki pokarmowe

  Skurcz miesnia wymaga energii pochodzacej z czterech zrodel: ATP, fosforylokreatyny, beztlenowej przemiany weglowodanow lub tlenowej przemiany glukozy i lipidow. Glownym i bezposrednim zrodlem energii jest ATP, w czasie jego przemian uwalniaja sie znaczne ilosci amoniaku, zwiekszajace zmeczenie miesni.
  Tylko fosforylokreatyna i ATP sa w stanie utrzymac 100-metrowy sprint zawodnika, ale poniewaz ich zapasy sa skromne, ten wysoki wydatek energetyczny moze trwac tylko kilkanascie sekund. Utlenianie weglowodanow jest czynnikiem dostarczajacym energie dla maratonczykow pokonujacych dystans 32 km z umiarkowana predkoscia. Dzieje sie tak az do momentu wyczerpania wszystkich zapasow glikogenu, po czym organizm przestawia sie na utlenianie lipidow. Staje sie ono jedynym dostepnym zrodlem energii, dlatego na tym etapie biegu zawodnicy nie sa w stanie przyspieszac. Mozna wiec powiedziec, ze wytrzymalosc zawodnika limitowana jest iloscia zgromadzonego w miesniach glikogenu.
  U sportowcow dieta wysokoweglowodanowa zwieksza wytrzymalosc poprzez podniesienie puli glikogenu miesniowego, natomiast w psow czynnikiem zwiekszajacym wytrzymalosc i ogolna sprawnosc fizyczna jest dieta o wysokiej zawartosci tluszczu i malej ilosci weglowodanow. Dieta o wysokiej zawartosci bialka i tluszczu (bez weglowodanow) nie tylko korzystnie wplywa na kondycje i wytrzymalosc psow zaprzegowych, ale takze istotnie zmniejsza ryzyko powysilkowego zwyrodnienia miesni. Z koleji u greyhoundow dieta taka istotnie zwiekszala predkosc na torze. Wprawdzie dieta o wysokiej zawartosci weglowodanow i niskiej zawartosci tluszczu podawana psom zaprzegowym powodowala wyzsza spoczynkowa zawartosc glikogenu miesniowego w porownaniu z dieta wysokotluszczowa i niskoweglowodanowa, ale za to w czasie biegu glikogen ten byl szybciej zuzywany, tak ze w koncowym efekcie jego stezenie w miesniach pozostawalo niezmienione.
  U psow utlenianie lipidow dostarcza energie wszedzie tam, gdzie jej zuzycie jest umiarkowane (60% przy zuzyciu tlenu rownym 40% zuzycia maksymalnego). W trakcie zwiekszonego wysilku zwieksza sie utlenianie glukozy przy zachowanym niezmienionym tempie utlenianie lipidow, przez co utlenianie glukozy staje sie podstawowym zrodlem energii przy jej wysokim zuzyciu (80% przy zuzyciu tlenu wynoszacym 85%). U psow ilosc energii powstajacej z utleniania lipidow w spoczynku i podczas wysilku jest dwukrotnie wieksza niz u czlowieka, ktory ma mniej oksydacyjny metabolizm. Wole kwasy tluszczowe (WKT) sa w wiekszym stopniu wiazane przez albuminy osocza psow niz innych gatunkow, powoduje to wyzsze stezenie WKT we krwi i podwyzszony ich transport do tkanek. Zapasy glikogenu i lipidow w miesniach sa wyzsze u psow niz u innych gatunkow zwierzat.
  Wiekszosc wlokien miesniowych greyhoundow ma charakter wlokien wybitnie oksydacyjnych i dlatego uwaza sie, ze dieta bogata w tluszcze moze zwiekszyc maksymalne utlenianie lipidow, podniesc zuzycie energii, a tym samym poprawic wyniki sportowe u greyhoundow i psow zaprzegowych.

Zapotrzebowanie na bialko

  Scigajace sie psy zaprzegowe wymagaja diety wysokobialkowej z uwagi na niebezpieczenstwo niedokrwistosci. Wykazano spadek hematokrytu u zwierzat otrzymujacych diete zawierajaca 28%EM pochodzacej z bialka, podczas gdy dieta zawierajaca 32%EM (bialko) takich zmian nie powodowala. Z kolei objetosc osocza byla wieksza u psow zaprzegowych zywionych bardzo wysoka zawartoscia bialka (>40%). Tzw. "anemia sportowcow" byla takze bardziej wyrazna u psow zywionych bialkiem roslinnym w porownaniu do osobnikow zywionych bialkiem zwierzecym. Jednoczesnie jednak wykazano, ze szybkosc greyhoundow ulegala obnizeniu przy wzroscie udzialu energetycznego bialka w diecie z 24 do 37% EM.

Zapotrzebowanie na wlokno

  Wlokno pokarmowe pelni korzystna role w diecie psow wyscigowych. Lotne kwasy tluszczowe (LKT) powstajace w wyniku bakteryjnej fermentacji rozpuszczalnego wlokna w okreznicy zwiekszaja wchlaniania wody i elektrolitow u psa. Szybka fermentacja cukrow prostych moze wplywac na spadek pH w okreznicy i tym samym hamowac namnazanie Clostridium sp. przy zywieniu surowym miesem. Stezenie LKT jest wysokie w okreznicy psow zywionych miesem i skrobia kukurydziana, ktora albo nie zawiera wlokna w ogole, albo zawiera jego ograniczone ilosci (tzw. skrobia oporna). Z kolei wiecej wlokna w pokarmie zwieksza masy kalowe i obniza biodostepnosc skladnikow pokarmowych. Dlatego korzysci plynace z podwyzszonej zawartosci wlokna w diecie psa sa nie do konca zbadane.

Zapotrzebowanie na zwiazki mineralne i witaminy

  Mieso jest ubogie w zwiazki mineralne i witaminy, dlatego wielu wlascicieli uzupelnia tradycyjna diete dodatkiem znacznej ilosci preparatow witaminowo-mineralnych, jednak ich przedawkowanie moze byc toksyczne. Wiekszosc gotowych karm zawiera wystarczajaca ilosci witamin i mineralow dla psow o umiarkowanej aktywnosci fizycznej, natomiast podaz ta moze sie okazac niewystarczajaca u psow wyczynowych. Jest wysoce prawdopodobne, ze zwierzeta zaprzegowe biegajace wyczynowo na dlugich dystansach i w zwiazku z tym spozywajace duze ilosci karmy, moga potrzebowac mniej witamin i zwiazkow mineralnych w przeliczeniu na 1 dzul energii niz greyhoundy, ktore spozywaja niewiele wiecej pokarmu od psow nigdy nie uczestniczacych w zawodach.

Potencjal oksydoredukcyjny w czasie wysilku

  Wysilek wymagajacy duzych ilosci tlenu jest przyczyna stresu oksydacyjnego i wynikajacych z tego uszkodzen, zaleznych od statusu antyoksydacyjnego zawodnika. Pod wplywem stresu oksydacyjnego dochodzi do stopniowego niszczenia przeciwutleniajacych mechanizmow obronnych w komorce, a to z kolei prowadzi do uszkodzenia blon komorkowych i DNA. Praca psow zaprzegowych wymaga stalego wysokiego wydatkowania energii, ktora z kolei zwiazana jest ze znacznym zuzyciem tlenu, poniewaz wysilek wytrzymalosciowy ze swej natury ma u ssakow charakter tlenowy. Umiarkowany trening wytrzymalosciowy powoduje u psow zaprzegowych wzrost wskaznikow oksydacyjnego zniszczenia komorek, co wyraza sie miedzy innymi spadkiem osoczowych zwiazkow przeciwutleniajacych, przede wszystkim witaminy E. Suplementacja witamina E skutecznie przeciwdziala uszkodzeniu DNA, nieznane jest jednak prawidlowe dawkowanie witaminy E u psow w czasie wysilku.
  Witamina C nie jest niezbedna u psow w czasie spoczynku, natomiast zapotrzebowanie na nia moze wzrastac w czasie wysilku - u psow biegajacyh na znacznych dystanasach wskazane jest podawanie doustne witaminy C w dawce 4 mg/kJ/d. Nalezy rowniez pamietac, ze utlenianie tluszczu w przechowywanym miesie moze zwiekszych zapotrzebowanie psa na przeciwutleniacze. Dlatego lepiej jest podawac mieso swieze, nie mrozone.

Dozwolone wspomaganie suplementacyjne

  W zywieniu psow sportowych poszukuje sie preparatow wspomagajacych, ktore przede wszystkim zapobieglyby (lub zmniejszylyby) glebokim zaburzeniom homeostazy, spowodowanym przez trening czy zawody, odbywane czesto na granicy wytrzymalosci organizmu. W dalszej kolejnosci preparaty takie powinny przyspieszac regeneracje powysilkowa ustroju i powrot do stanu wyjsciowego, a nastepnie powodowac jego przekroczenie (twz. super-kompensacja) i osiagniecie wyzszego stopnia wytrenowania. Nazywa sie to nabywaniem nowych, pozadanych w sporcie form adaptacji organizmu. Trening to wysilek, ktory w sposob celowy i zaplanowany powoduje wytracenie organizmu ze stanu rownowagi. Szybka regeneracja i powrot do normy to z kolei sposob na poprawienie kondycji zwierzecia wyrazonej zwiekszeniem stopnia wytrenowania. Znalezienie srodkow, ktore zapobieglyby nadmiernym powysilkowym zmianom degeneracyjnym organizmu psa, a dodatkowo przyspieszyly powrot do stanu rownowagi, to w tej chwili jedno z najwiekszych wyzwan dla specjalistow zywienia psow sportowych.
  Ponizsza tabela zawiera zestawienie srodkow przebadanych pod katem poprawienia kondycji posw sportowych. Szeroko stosowane odzywki dla ludzi nie wykazaly pozytywnego wplywu na kondycje psow, co zwiazane jest z odmiennym metabolizmem miesni psow.

  Zrodlo: Hill, J. Nutr. 124:26865, 1998.        

  Badania ostatnich lat wskazuja na wzrastajace znaczenie suplementacji HMB. Zwiazek ten zwieksza wydolnosc poddanych intensywnemu treningowi ludzi i koni. U psow zaprzegowych bioracych udzial w biegu na dystansie 1100km wykazano, ze zwierzeta otrzymujace HMB byly szybsze, silniejsze i mniej zmeczone od osobnikow z grupy kontrolnej nie otrzymujacych preparatu. Podawanie HMB wplywalo na lepsze wykorzystanie bialka i aminokwasow przez tkanki i ich wolniejszy rozpad, a takze oszczedzanie substratow energetycznych w czasie wysilku. HMB zwieksza dostepnosc cholesterolu dla tkanek wszedzie tam, gdzie jego zapotrzebowanie wzrasta, poprawiajac tym samym strukture i funkcjonowanie komorek miesniowych i chroniac je przed uszkodzeniem.
  Wyniki badan jednoznacznie wskazuja, ze HMB moze odgrywac pozytywna role w poprawieniu kondycji psow zaprzegowych biegajacych na dlugich dystansach, takze proby podawania HMB psom biegajacym na dystansie 500m zakonczyly sie sukcesem - zwierzeta byly nie tylko szybsze, ale takze mniej zmeczone po biegu. Aktualny stan wiedzy nie pozwala na precyzyjne wyjasnienie molekularnych mechanizmow dzialania HMB, jednak przytoczone dane wskazuja, ze HMB moze byc jednym z bardziej skutecznych i bezpiecznych dodatkow pokarmowych nie tylko poprawiajacych sile i mase miesniowa, ale takze przeciwdzialajacych uszkodzeniu miesni. Jako zwiazek naturalnie wystepujacy w pokarmach pochodzenia roslinnego i zwierzecego moze sie okazac takze najskuteczniejsza alternatywa dla dopingu.

PREVIOUS PAGE          UP          NEXT PAGE

Jak Ci się podoba strona? Co byś dodał/zmienił? Wpisz się do Księgi Gości!